Os nomes que nos contan

Os nomes que nos contan

Artigo publicado na versión en papel de Sermos Galiza o 23 de novembro de 2017.

“Con eses apelidos non podes negar de onde es”, téñenme dito en máis dunha ocasión. E non é de estrañar –nin que é afirmación certa nin que eu perdo tempo en me negar-, pois os nosos apelidos son un bo cartón de identidade para nos fincar nun espazo e mais nun tempo de noso con historia propia.

Mais tamén para nos camuflar noutras peles alleas cando a deturpación se activa para nos proscribir en fonéticas distantes e semánticas ficticias.

Lembro que a aprendizaxe dos nomes da contorna na miña infancia chegou por dúas vías: unha, visíbel, verbalizada nas conversas da familia e representada nos lugares biográficos; outra, cantada, na primeira escola do barrio urbano de finais da ditadura, que alentaba a memorización abstracta de espazos descoñecidos baixo os acordes melódicos que ordenaban cabos, golfos, provincias e capitais.

A toponimia íntima galega apenas tiña representación naqueles mapas ríxidos e balorentos da España de Castilla la Nueva e Castilla la Vieja. E xa se sabe que o que non se nomea nin se representa e transita, non existe.

Non existe porque non se ve en presente, malia ser un pretérito pronto a falar.

No entanto, o tempo é dono de si e é quen ten a última palabra para demudar as cores da actualidade e escorrentar silencios.

Mudan os tempos, tamén climatoloxicamente falando, si, e este país dos dez mil ríos cunqueiráns seca aos poucos e a nosa tópica face verde amarelece.

A grave seca que estamos a soportar avolve o pasado dos non lugares e expón o catálogo de perdas territoriais irreparábeis, habitantes de memorias individuais, familiares e colectivas, nunha galería toponímica que, teimudamente, acorda o que somos e o que historicamente deixamos estragar.

O lendario e mítico Castro Candaz de Chantada aboiou no encoro de Belesar para nos volver a estampa necrolóxica de quilómetros de terras fértiles expropiadas para alimentar o (des)crédito de Fenosa.

No mesmo lugar, as ruínas do asolagado Portomarín emerxen das augas para se converteren en filón turístico, tanto que o concello instalou paneis informativos para os turistas faceren de conta da perda do patrimonio monumental, tal e como se as lendas tradicionais galegas das vilas asolagadas medrasen en doses de realismo para desprazaren a ficción imaxinaria.

A seca axudou tamén a alentar e combinar todas as forzas activas para espavorecer con lume arrasador e asesino unha toponimia convertida en terra queimada: Cervantes, As Neves, Vilariño de Conso, Chandrexa de Queixa, Chandebrito, Mondariz, Baiona, Carballeda de Avia, Vigo…

A resposta activa da forza comunal ardeu máis unha vez de impotencia e indignación ante a ausencia de focos informativos e de instrucións coordinadas que fixesen efectivo un plan de alerta e prevención oficial, finalmente inexistente.

A desidia e a falta de empatía co medio natural, por unha banda, e a ignorancia nos valores e potencialidades do país, convertido en frío obxecto mercantil, colocan o despropósito toponímico novamente nos titulares de prensa.

Turismo de Galicia, dependente da Xunta, presume do bergantián Monte Neme como reclamo turístico nunha idílica imaxe de augas cor turquesa, que vén ser unha balsa de residuos pendente dun plan de rexeneración que a Xunta aínda non cumpriu nesta canteira e mina de wolframio. “Dáme Galicia” di o lema que ben podería ser respondido á galega: “E para que?”

Mais de turbias incursións mineiras co beneplácito do goberno galego moito fomos aprendendo nos últimos tempos noutros topónimos, que transcenderá pola dignidade do pobo que os defendeu, como Corcoesto ou máis recentemente Touro e O Pino.

Milleiros de sinaturas recollidas, de accións comunitarias reivindicativas que conseguen protexer e manter viva a terra dun pobo que soubo pór un nome propio a cada eira, tenza, regueiro, curuto, etc., construíndo un patrimonio inmaterial inmenso e de valor incalculábel.

Cada topónimo documenta a historia do lugar que denomina. O pobo que o defende, sen dúbida, enriquece cada capítulo da súa historia compartida.

Source: Mercedes Queixas

2017-12-01T18:22:38+00:00 01 / 12 / 2017|Blog de Mercedes Queixas|